بیل مکانیکی، قلب تپنده بسیاری از پروژه های عمرانی، راهسازی و معدنی است. توانایی این ماشین غول پیکر در چرخش ۳۶۰ درجه، یکی از کلیدی ترین ویژگی هایی است که آن را به ابزاری همه کاره و کارآمد تبدیل می کند. این چرخش قدرتمند و دقیق، مدیون یک قطعه حیاتی به نام “دنده گردون” یا “Slew Ring” است. با توجه به فشار و تنش فوق العاده ای که این مجموعه تحمل می کند، بروز مشکل و نیاز به تعمیر دنده گردون بیل مکانیکی امری اجتناب ناپذیر است. نادیده گرفتن علائم اولیه خرابی نه تنها می تواند منجر به توقف کامل پروژه شود، بلکه هزینه های بسیار سنگین تری را برای تعویض کامل مجموعه و حتی آسیب به سایر بخش های دستگاه به همراه خواهد داشت.
نشانه های خرابی دنده گردون بیل مکانیکی
خرابی دنده گردون معمولاً به صورت ناگهانی اتفاق نمی افتد، بلکه با علائم و هشدارهایی همراه است که یک اپراتور باتجربه به خوبی آن ها را تشخیص می دهد. توجه به این نشانه ها می تواند از یک ایراد کوچک، از تبدیل شدن به یک فاجعه پرهزینه جلوگیری کند.
صداهای غیرعادی در حین چرخش
یکی از اولین و شایع ترین نشانه های وجود مشکل در سیستم گردون، شنیدن صداهای نامتعارف است. این صداها می توانند انواع مختلفی داشته باشند که هر کدام به یک نوع خاص از خرابی دنده گردون بیل مکانیکی اشاره دارند:
- صدای تق تق یا کلیک (Clicking/Popping): این صدا معمولاً نشان دهنده شکستگی یا ترک خوردن دندانه های چرخ دنده بزرگ (Ring Gear) یا دنده پینیون (Pinion Gear) است. همچنین می تواند ناشی از وجود شکستگی در ساچمه های داخل بیرینگ باشد.
- صدای ساییدگی یا قرچ قرچ (Grinding): این صدای گوش خراش اغلب به دلیل عدم روانکاری مناسب و تماس مستقیم فلز با فلز ایجاد می شود. کمبود گریس یا آلوده شدن آن با گرد و غبار و براده های فلزی، لایه محافظ بین قطعات را از بین برده و باعث ساییدگی شدید می شود.
- صدای کوبش یا ضربه (Knocking): این صدا می تواند ناشی از لقی بیش از حد مجاز بین بیرینگ ها و رینگ ها باشد. با گذشت زمان، مسیر حرکت ساچمه ها (Raceway) دچار خوردگی شده و ساچمه ها در جای خود لق می زنند که این لقی به صورت ضربه در هنگام شروع یا توقف چرخش احساس می شود.
گیر کردن یا کند شدن چرخش کابین
اگر اپراتور احساس کند که چرخش کابین دیگر نرمی و روانی سابق را ندارد و با گیر یا لرزش همراه است، این یک زنگ خطر جدی است. این مشکل می تواند به دلایل زیر رخ دهد:
- توزیع نامتوازن بار: خرابی در بیرینگ گردون باعث می شود که وزن کابین و بوم به درستی توزیع نشود و در نقاطی خاص، فشار مضاعف ایجاد گردد. این فشار باعث گیر کردن حرکت دورانی می شود.
- آسیب به دنده ها: شکستگی یا کچلی دنده ها باعث می شود پینیون به درستی با دنده رینگی درگیر نشود و در نتیجه، حرکت با پرش یا توقف های لحظه ای همراه باشد.
- کمبود فشار هیدرولیک: گاهی مشکل از خود موتور گردان (Swing Motor) یا سیستم هیدرولیک است، اما این مشکل نیز در بلندمدت به دنده گردون فشار آورده و باعث خرابی آن می شود.
نشتی روغن از گیربکس گردون
مجموعه دنده گردون توسط کاسه نمدها و اورینگ های مختلفی آب بندی شده است تا گریس و روغن داخل مجموعه باقی بماند و از ورود آلودگی ها جلوگیری شود. مشاهده هرگونه نشتی روغن یا گریس از اطراف این مجموعه، نشان دهنده فرسودگی یا آسیب دیدگی این آب بندهاست. نشت روانکار نه تنها خود یک علامت است، بلکه باعث تشدید سریع سایر مشکلات مانند ساییدگی و خوردگی به دلیل کمبود روانکاری می شود.
دلایل خرابی دنده گردون بیل مکانیکی
برای جلوگیری از خرابی، ابتدا باید دلایل آن را بشناسیم. بیشتر خرابی های دنده گردون ریشه در سه عامل اصلی دارند: نحوه استفاده، کیفیت روانکاری و برنامه نگهداری.
فشار بیش از حد به ماشین آلات
اپراتور نقش مستقیمی در سلامت دنده گردون دارد. برخی عادات کاری اشتباه می تواند عمر این قطعه گران قیمت را به شدت کاهش دهد:
- اضافه بار : بلند کردن بارهایی سنگین تر از ظرفیت مجاز دستگاه، فشار فوق العاده ای به بیرینگ و دنده های گردون وارد می کند.
- استفاده از نیروی چرخشی برای جابجایی: تلاش برای هل دادن یا کشیدن اشیاء با استفاده از نیروی گردان (به جای استفاده از نیروی بازو و باکت)، تنش برشی بسیار مخربی به دنده ها و بیرینگ ها اعمال می کند.
- کار در شیب های تند: کار مداوم در سطوح ناهموار و شیب دار، باعث توزیع نامتوازن وزن بر روی مجموعه گردون شده و استهلاک آن را تسریع می کند.
کمبود روغن یا روغن بی کیفیت
روانکاری، خون حیات دنده گردون است. بی توجهی به این موضوع، رایج ترین دلیل خرابی های زودرس است.
- گریس کاری نامنظم: دنده های رینگی و پینیون باید طبق برنامه زمان بندی شده در دفترچه راهنمای دستگاه، با گریس مخصوص (معمولاً گریس پایه لیتیوم با افزودنی EP) روانکاری شوند.
- استفاده از روانکار نامناسب: هر روانکاری برای این کار مناسب نیست. استفاده از گریس یا روغن اشتباه می تواند باعث عدم تشکیل فیلم محافظ، خوردگی و خرابی سریع شود.
- آلودگی روانکار: ورود آب، خاک و گرد و غبار به داخل گریس، خاصیت روانکاری آن را از بین برده و آن را به یک ماده ساینده تبدیل می کند که به سرعت قطعات را تخریب می کند.
عدم سرویس و نگهداری منظم
یک برنامه سرویس و نگهداری پیشگیرانه (PM) می تواند بسیاری از مشکلات را قبل از بحرانی شدن شناسایی و رفع کند.
- عدم بررسی لقی بیرینگ (Rock Test): این تست ساده که شامل اندازه گیری میزان حرکت عمودی کابین نسبت به شاسی است، می تواند میزان خوردگی داخلی بیرینگ را مشخص کند.
- عدم بازرسی و آچارکشی پیچ ها: پیچ هایی که دنده گردون را به شاسی و بدنه بالایی متصل می کنند، باید به صورت دوره ای از نظر گشتاور (Torque) بررسی شوند. شل بودن این پیچ ها باعث ایجاد تنش های مخرب و شکستگی می شود.
- نادیده گرفتن نمونه برداری از گریس: تحلیل نمونه گریس می تواند اطلاعات ارزشمندی در مورد وجود براده های فلزی و وضعیت سلامت داخلی مجموعه ارائه دهد.
مراحل تعمیر دنده گردون بیل مکانیکی
تعمیر این قطعه یک فرآیند پیچیده، تخصصی و نیازمند تجهیزات سنگین است که باید حتماً توسط تکنسین های آموزش دیده (تعمیرکار بیل مکانیکی) انجام شود.
بررسی اولیه و عیب یابی
اولین قدم، تشخیص دقیق منشأ و شدت مشکل است. تکنسین با گوش دادن به صداها، انجام تست لقی، بررسی نشتی ها و بازرسی چشمی دنده ها (در صورت امکان)، یک ارزیابی اولیه انجام می دهد. در این مرحله مشخص می شود که آیا مشکل با یک تعمیر جزئی قابل حل است یا نیاز به باز کردن کامل مجموعه وجود دارد.
باز کردن مجموعه گردون
این مرحله، حساس ترین بخش کار است. برای دسترسی به دنده گردون، باید کل سازه بالایی بیل مکانیکی (شامل کابین، موتور، وزنه تعادل و بوم) از شاسی و زنجیرها جدا شود. این کار نیازمند جرثقیل های سنگین، بلوک های نگهدارنده و رعایت کامل اصول ایمنی است. پس از جدا کردن، مجموعه دنده گردون که شامل رینگ داخلی، رینگ خارجی، ساچمه ها و آب بندهاست، از روی شاسی باز می شود.
تعمیر یا تعویض قطعات آسیب دیده
پس از باز کردن و شستشوی کامل قطعات، بازرسی دقیق آغاز می شود:
- دنده ها: دندانه های رینگ و پینیون از نظر ترک، شکستگی و ساییدگی بررسی می شوند. آسیب های جزئی گاهی قابل ترمیم (جوشکاری تخصصی و سنگ زنی) هستند، اما در اکثر موارد، تعویض قطعه بهترین راه حل است.
- مسیر ساچمه ها (Raceways): سطح داخلی رینگ ها که ساچمه ها روی آن حرکت می کنند، از نظر خوردگی، حفره دار شدن (Pitting) و ترک بررسی می شود. آسیب به این بخش معمولاً به معنای غیرقابل تعمیر بودن کل مجموعه و لزوم تعویض آن است.
- ساچمه ها و جداکننده ها: تمام ساچمه ها از نظر شکل، سطح و ترک بازرسی شده و در صورت نیاز تعویض می شوند.
- آب بندها: تمامی کاسه نمدها و اورینگ ها، صرف نظر از وضعیت ظاهری، باید در هر بار باز شدن مجموعه تعویض شوند.
تست نهایی و راه اندازی مجدد
پس از تعمیر یا تعویض قطعات معیوب، مجموعه با دقت مونتاژ می شود. پیچ ها باید با استفاده از ترک متر و با گشتاور مشخص شده توسط کارخانه سازنده، به صورت ضربدری سفت شوند. سپس سازه بالایی مجدداً روی شاسی نصب شده و روانکاری اولیه به طور کامل انجام می گیرد. در نهایت، دستگاه روشن شده و عملکرد سیستم گردون در حالت بی بار و سپس زیر بار کنترل می شود تا از نرمی حرکت، عدم وجود صدا و عملکرد صحیح آن اطمینان حاصل شود.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.