سوخت بیل مکانیکی چیست؟

اگر صاحب یک دستگاه بیل مکانیکی هستید یا به عنوان اپراتور روی این غول های آهنی کار می کنید، احتمالاً یکی از بزرگ ترین دغدغه های روزانه شما مسئله سوخت است. وقتی صحبت از سوخت بیل مکانیکی می شود، فقط بحث بر سر اینکه چه چیزی داخل باک بریزیم نیست؛ بلکه بحث اصلی بر سر هزینه های سرسام آور، میزان مصرف ساعتی و راهکارهایی است که می تواند میلیون ها تومان در ماه به جیب شما برگرداند.

در این مطلب از آسیا ماشین (مرکز فروش قطعات بیل مکانیکی کوماتسو و هیوندای) یک راست می رویم سر اصل مطلب: بیل مکانیکی دقیقاً چه می سوزاند؟ چقدر می سوزاند؟ و چطور می توانیم جلوی هدر رفت سوخت را بگیریم؟

بیل مکانیکی با چه سوختی کار میکند؟

پاسخ کوتاه و سریع این است: گازوئیل (Diesel).

بیش از ۹۵ درصد بیل های مکانیکی موجود در ایران و جهان، از موتورهای دیزلی استفاده می کنند. دلیل این انتخاب ساده است: موتورهای دیزلی گشتاور (قدرت زور زدن) بسیار بالاتری نسبت به موتورهای بنزینی دارند و این دقیقاً همان چیزی است که برای کندن خاک، بلند کردن سنگ های چند تنی و حرکت در زمین های گلی نیاز دارید.

البته در سال های اخیر داستان کمی تغییر کرده است و مدل های برقی و هیبریدی نیز وارد بازار شده اند:

1. بیل های مکانیکی دیزلی: همان نوع رایج که همه می شناسیم و با گازوئیل کار می کنند.
2. بیل های مکانیکی برقی (Electric): بیشتر در سایزهای مینی و کوچک (Mini Excavators) دیده می شوند و با باتری کار می کنند. این مدل ها برای کار در محیط های بسته یا داخل شهر که دود و صدا ممنوع است، عالی هستند.
3. بیل های هیبریدی (Hybrid): این مدل ها ترکیبی از دیزل و برق هستند. سیستم چرخش کابین در این دستگاه ها معمولاً برقی است تا فشار کمتری به موتور اصلی بیاید و مصرف سوخت پایین بیاید. (برند کوماتسو در این زمینه پیشتاز است).

بیل مکانیکی شما ساعتی چند لیتر گازوئیل می خورد؟

هیچ عدد ثابتی وجود ندارد، اما بر اساس تجربه های میدانی در پروژه های عمرانی ایران، می توانیم یک بازه استاندارد تعریف کنیم. مصرف سوخت رابطه مستقیمی با تناژ دستگاه و فشار کاری دارد.

جدول زیر میانگین مصرف سوخت در شرایط کار معمولی (نه خیلی سبک، نه خیلی سنگین) را نشان می دهد:

این اعداد برای زمانی است که دستگاه واقعاً در حال کار است. اگر دستگاه شما در حالت درجا (Idle) روشن باشد، باز هم حدود ۳ تا ۵ لیتر در ساعت سوخت هدر می دهد بدون اینکه کاری انجام دهد!

چرا بیل مکانیکی من گازوئیل خور شده است؟

شاید برایتان پیش آمده باشد که دو دستگاه مشابه در یک پروژه کار می کنند، اما یکی از آنها ۲۰ درصد بیشتر سوخت مصرف می کند. چرا؟ علت های اصلی بالا رفتن مصرف سوخت بیل مکانیکی معمولاً موارد زیر هستند:

۱. سندروم کارکرد درجا (Idle Time)

بزرگ ترین دشمن باک گازوئیل شما، روشن ماندن بیهوده دستگاه است. بسیاری از اپراتورها عادت دارند موقع ناهار، صحبت با تلفن یا منتظر ماندن برای کامیون، دستگاه را روشن بگذارند. تحقیقات نشان می دهد در ایران حدود ۴۰ درصد از زمان روشن بودن بیل های مکانیکی، در حالت درجا می گذرد. این یعنی سوختن پول بدون درآمد!

۲. تنظیم نبودن پمپ مادر و سیستم هیدرولیک

اگر فشار پمپ هیدرولیک تنظیم نباشد، موتور مجبور است برای انجام هر حرکت ساده (مثل بالا آوردن بوم) زور بیشتری بزند. زور بیشتر مساوی است با تزریق گازوئیل بیشتر. سرویس کاران ماهر می توانند با تنظیم دقیق شیرهای کنترل، مصرف را به شدت کاهش دهند.

۳. فیلترهای کثیف و تقلبی

استفاده از فیلتر هوای کیپ شده، مثل این است که جلوی دهان دونده ای را بگیرید و بگویید بدود. وقتی هوای کافی به موتور نرسد، سیستم انژکتور برای جبران قدرت، گازوئیل بیشتری می پاشد که ناقص می سوزد و تبدیل به دود سیاه می شود. فیلتر گازوئیل نامرغوب هم باعث گرفتگی سوزن های انژکتور و پاشش نادرست سوخت می شود.

۴. اپراتور ناشی!

بله، نحوه کار با لیورها تاثیر مستقیم روی مصرف دارد. حرکات خشن، گاز دادن های ناگهانی و بیهوده، و استفاده نکردن از حالت های اقتصادی (ECO Mode) دستگاه، مصرف را بالا می برد. یک اپراتور حرفه ای با دور موتور پایین تر همان کار را انجام می دهد که اپراتور ناشی با تخته گاز کردن انجام می دهد.

ترفند هایی برای کاهش هزینه سوخت

حالا که با مشکلات آشنا شدیم، بیایید چند راهکار عملی را بررسی کنیم که همین فردا در پروژه می توانید اجرا کنید:

1. سیستم Auto-Idle را فعال کنید: اکثر بیل های مکانیکی مدل ۲۰۰۵ به بالا، دکمه ای دارند که اگر لیورها برای ۴ ثانیه تکان نخورد، دور موتور را خودکار پایین می آورد. مطمئن شوید این سیستم سالم و فعال است.
2. از مد E استفاده کنید: روی مانیتور اکثر دستگاه ها (هیوندای، دوسان، کوبلکو) حالت های کاری مختلفی مثل P (قدرتی)، S (استاندارد) و E (اقتصادی) وجود دارد. برای خاکبرداری های معمولی و بارگیری خاک نرم، حتماً دستگاه را روی حالت E بگذارید. باور کنید برای هر کاری نیاز به حداکثر قدرت موتور (حالت P) نیست.
3. زنجیرها را تمیز نگه دارید: شاید عجیب به نظر برسد، اما گل و لای سفت شده لابلای رولیک ها و زنجیر، اصطکاک را زیاد می کند و موتور باید برای حرکت دادن دستگاه سوخت بیشتری بسوزاند.
4. تخلیه آبگیر گازوئیل: هر روز صبح قبل از استارت، شیر زیر فیلتر آبگیر را باز کنید تا آب جمع شده خارج شود. وجود آب در گازوئیل باعث خرابی سوزن انژکتور و در نتیجه خام سوزی و افزایش مصرف می شود.
5. سایز باکت را متناسب انتخاب کنید: بستن یک باکت خیلی بزرگ روی دستگاهی که زورش نمی رسد، باعث می شود سیکل کاری طولانی تر شود و موتور مدام زیر فشار حداکثری (Load) باشد که مصرف را به سقف می چسباند.

بهترین محصولات مرتبط با سوخت بیل مکانیکی

در بازار آشفته قطعات یدکی، پیدا کردن محصولاتی که واقعاً به کاهش مصرف و سلامت سیستم سوخت کمک کنند سخت است. بر اساس بررسی های انجام شده در بازار ایران، این محصولات پیشنهاد می شوند:

• بهترین فیلترهای سوخت: برای بیل های کوماتسو و هیوندای، استفاده از فیلترهای برند فلیت گارد (Fleetguard) یا دونالدسون (Donaldson) توصیه می شود. این برندها قدرت جذب ذرات میکرونی را دارند و مانع از گرفتگی زودرس انژکتورها می شوند. نمونه های طرح و تقلبی این برندها زیاد است، پس فقط از فروشندگان معتبر تهیه کنید.
• مکمل های سوخت (Additives): با توجه به کیفیت پایین گازوئیل در برخی مناطق ایران (وجود گوگرد بالا)، استفاده از مکمل های شوینده انژکتور دیزل (مثل برندهای Wurth یا Liqui Moly مخصوص ماشین سنگین) هر چند ماه یکبار می تواند جرم های سر سوزن ها را پاک کرده و الگوی پاشش سوخت را اصلاح کند.
• خدمات دیاگ و کالیبراسیون: اگر دستگاه شما نسل جدید (ECU دار) است، هیچ قطعه ای به اندازه دیاگ زدن نمی تواند مصرف را پایین بیاورد. شرکت هایی که خدمات کالیبراسیون سیستم هیدرولیک و موتور را انجام می دهند، می توانند با تنظیم نرم افزاری، مصرف دستگاه شما را به حالت استاندارد کارخانه برگردانند.

جمع بندی

سوخت بیل مکانیکی، فقط ماده ای برای پر کردن باک نیست؛ بخش مهمی از هزینه کاری شماست. اگر یک بیل مکانیکی ۲۰۰ خط ۷ دارید که روزی ۱۰ ساعت کار می کند، با صرفه جویی فقط ۲ لیتر در ساعت (از طریق تنظیم موتور و رفتار صحیح اپراتور)، در ماه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ لیتر گازوئیل ذخیره کرده اید. فراموش نکنید، دودی که از اگزوز بیل مکانیکی بیرون می آید، پول های شماست که می سوزد؛ پس هوای آن را داشته باشید.